13 5/2015
Cần định hướng phát triển cây dong riềng

Diện tích trồng cây dong riềng trên địa bàn tỉnh tăng nhanh theo từng năm, tuy nhiên cung vượt quá cầu khiến cho tình hình tiêu thụ trở nên hết sức khó khăn. Trước thực trạng này, việc cân đối giữa trồng cây nguyên liệu và phát triển nghề chế biến miến dong, tạo mối liên kết bền chặt giữa người nông dân và doanh nghiệp sản xuất là điều cần tính đến.

Nông dân xã Mỹ Phương (Ba Bể) thu hoạch dong riềng

khó bán, doanh nghiệp kêu khó mua

Vụ dong riềng năm nay tỉnh Bắc Kạn trồng được 1.038ha cây dong riềng, diện tích trồng vượt 9% so với kế hoạch. Những năm qua các huyện: Na rì, Ba Bể, Bạch Thông, Chợ Đồn, Chợ Mới, Ngân Sơn đã chuyển đổi một số diện tích ruộng không chủ động nước và diện tích soi, bãi chuyên trồng màu để trồng dong riềng. Đến nay, diện tích dong riềng của huyện Ba Bể là 330ha, Bạch Thông là 80ha, Ngân Sơn 10ha, Na Rì 550ha, Chợ Mới 50ha, Chợ Đồn 50ha, Pác Nặm 30ha. Năng suất bình quân toàn tỉnh dự kiến đạt gần 700 tạ/ha, sản lượng củ dong năm 2018 dự ước hơn 72.000 tấn.

Những tưởng năng suất, sản lượng tăng thì vụ này bà con sẽ thắng lớn, thế nhưng việc tiêu thụ củ dong riềng đang hết sức bấp bênh. Dù ngay từ đầu niên vụ, một số cơ sở sản xuất miến dong đã ký kết hợp đồng bao tiêu với người dân, trong đó: cơ sở Nhất Thiện ký bao tiêu 81ha tại xã Mỹ Phương (Ba Bể) và một phần diện tích tại huyện Chợ Đồn; HTX Sang Hà ký bao tiêu 77ha cho các xã Khang Ninh, Bành Trạch và Thượng Giáo; DNTN miến dong Huyền Ngân  ký với 5 xã tại huyện Ba Bể diện tích gần 40ha; cơ sở Chính Tuyển cam kết bao tiêu 50ha cho 3 xã ở huyện Na Rì. Như vậy, diện tích được các cơ sở sản xuất miến dong cam kết bao tiêu theo hợp đồng là hơn 200 ha, còn lại gần 800ha các hộ dân vẫn loay hoay tìm nơi tiêu thụ. Người dân đang đối mặt với nguy cơ dư thừa, mất giá dong củ, còn doanh nghiệp thì kêu lỗ khi thu mua dong củ và bán tinh bột.

Ông Nguyễn Văn Thiện - chủ cơ sở miến dong Nhất Thiện cho biết: Đến nay cơ sở đã thu mua 950 tấn dong củ cho các hộ dân tại xã Mỹ Phương với giá 1.500 đồng/kg theo như cam kết. Nhưng với giá cả thị trường như thời điểm này có thể chỉ thu mua với giá cao nhất là 1.300 đồng/kg, nếu không sẽ phải bù lỗ không nhỏ. Năm nay cơ sở Nhất Thiện sẽ không thu mua dự trữ tinh bột vì mặt bằng sản xuất chưa đáp ứng, hiện nay trong kho vẫn còn hơn 600 tấn bột tồn từ vụ trước, tính ra tiền mặt là hơn 5 tỷ đồng. Nếu như không làm miến mà chỉ bán tinh bột đi nơi khác sẽ bù lỗ nặng và không còn vốn để tái đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất.

Chủ tịch Hội dong riềng Na Rì Nông Văn Chính cho biết, năm nay giá bán tinh bột dong quá thấp, do vậy các cơ sở chế biến không thể thu mua dong củ với giá cao cho người trồng. Ngay như cơ sở Chính Tuyển của ông Chính từ đầu vụ đến nay cũng mới chỉ thu mua hơn 200 tấn dong củ trong khi bằng giờ này mọi năm cơ sở của ông phải thu mua khoảng một nghìn tấn.

Các cơ sở sản xuất miến dong khác như Tài Hoan, Nhà máy tinh bột dong riềng (Công ty cổ phần Hồng Hà) đều cho rằng khả năng tài chính eo hẹp nên việc thu mua củ dong riềng để tích trữ tinh bột để sản xuất miến cho vụ này là khó khăn. Trong khi đó giá tinh bột chỉ từ 8.000 đồng - 9.000 đồng/kg, nếu tính ra sẽ thấp hơn nhiều so với giá thu mua củ dong nên xuất bán đi tỉnh ngoài thì chỉ có lỗ nặng.

Thiếu gắn kết giữa trồng và sản xuất, chế biến

Theo Sở Công Thương, trên địa bàn tỉnh hiện có 27 cơ sở sản xuất, chế biến miến dong và tinh bột dong riềng đang hoạt động, tổng công suất chế biến 449 tấn củ/ngày. Dự kiến sản lượng sản xuất miến dong năm 2018 đạt trên dưới 2.000 tấn, sử dụng khoảng 2.000 tấn tinh bột/năm. Với sản lượng trên 72.600 tấn dong củ, thời vụ chế biến miến dong trong vòng 100 ngày, các cơ sở này chỉ tiêu thụ được 44.900 tấn dong củ, thừa ra 27.660 tấn.

Tình trạng dư thừa lượng lớn nguyên liệu dong riềng phụ thuộc vào quy mô sản xuất miến dong tại địa phương chưa đáp ứng, giá bán bấp bênh do thị trường thu mua tinh bột dong ngoài tỉnh. Lượng tinh bột dong riềng năm nay ước khoảng 11.620 tấn, các cơ sở sản xuất miến dong trên địa bàn tỉnh cũng chỉ tiêu thụ khoảng 2.000 tấn tinh bột, như vậy khối lượng tinh bột dư thừa khoảng 8.840 tấn, chưa kể một lượng lớn còn tồn đọng từ năm 2017 (khoảng 5.000 tấn). Nếu bán tinh bột ra ngoài tỉnh thì dễ bị ép giá, giá bán thấp (giá tinh bột dong lai bảo quản ướt 10.000 đồng/kg, tinh bột dong riềng khô 18.000 - 20.000 đồng/kg). Do đó, nếu chỉ bán củ dong và tinh bột dong riềng thì lợi nhuận thu được rất thấp, giá bán rẻ như hiện nay thì người trồng dong riềng thua thiệt.

Một thực tế là nếu sản xuất tinh bột thì lỗ nặng nhưng khi sản xuất miến thì các cơ sở sản xuất, chế biến thu lãi rất ổn định. Theo tính toán, khoảng 10kg dong củ (tỷ lệ bột 19%) sản xuất được 1kg miến, giá bán từ 55.000 - 75.000 đồng/kg thì lợi nhuận không nhỏ (giá thu mua củ cao nhất là 1.500 đồng/kg). Qua thăm nắm, các cơ sở sản xuất miến dong đều cho biết những năm gần đây miến dong Bắc Kạn tiêu thụ nhanh, thậm chí không đủ cung cấp vào dịp Tết. Song với dây chuyền sản xuất còn hạn chế, diện tích nhà xưởng nhỏ, năng lực tài chính hạn hẹp như hiện nay thì các cơ sở sản xuất miến không thể “kham” nổi lượng nguyên liệu dong riềng ngày một tăng.

Sản lượng nguyên liệu dư thừa lớn nên mỗi năm UBND tỉnh đều phải tổ chức ít nhất 1 - 2 cuộc họp bàn giải pháp tiêu thụ dong riềng. Điều này cho thấy trong phát triển cây dong riềng tại tỉnh ta đang tồn tại mâu thuẫn giữa quy mô sản xuất - quy hoạch diện tích trồng. Diện tích trồng dong riềng đang vượt quá nhiều so với năng lực sản xuất chế biến miến dong trên địa bàn tỉnh. Việc tính toán lại quy hoạch sao cho đồng bộ, cân bằng giữa diện tích trồng cây dong riềng cho phù hợp với sản xuất, chế biến miến dong là vấn đề cần quan tâm. Trước thực trạng này, thiết nghĩ vụ dong riềng 2019, ngành Nông nghiệp nên cân nhắc tính toán lại diện tích trồng sao cho vùng nguyên liệu đảm bảo cung cấp đủ công suất sản xuất chế biến miến trên địa bàn, đồng thời mở rộng phát triển quy mô sản xuất, chế biến miến dong. Tránh tình trạng xuất bán tinh bột hay dong củ với giá rẻ ra tỉnh ngoài, vừa để không rơi vào tình cảnh loay hoay tìm cách tiêu thụ, vừa góp phần giữ gìn và phát triển thương hiệu sản phẩm miến dong Bắc Kạn./.

Lê Trang

Nguồn: Báo Bắc Kạn điện tử

DANH MỤC TIN